Tambayoyi da Ake Yawan Yi
kan takardun bashi An wallafa: November 16, 2023

A taƙaice, hannun jari rabon mallaka ne da kamfani ke bayarwa don tara jarin mallaka; masu hannun jari a zahiri suna mallakar wani ɓangare na kamfanin.  Kamfanoni, ƙananan hukumomi ko jihohi da Gwamnatin Tarayya suna fitar da takardun bashi don karɓar bashi, kamar rancen banki, inda kamfanin yake da bashin biyan masu zuba jari kuɗin ruwa lokaci-lokaci a tsawon rayuwar takardar bashin, sannan ya mayar da babban kuɗin lokacin da ta cika wa’adi.  Hannun jari ba shi da ƙayyadadden ƙarshen wa’adi, amma takardun bashi suna da shi. Sau da yawa, samarwa da buƙata ne ke ƙayyade farashin hannun jari; ƙarin buƙata, misali saboda tsammanin ƙaruwar ribar da ta rage bayan kashe kuɗi, na iya ɗaga farashin. Farashin takardun bashi kuma sau da yawa yana bin sauyin kuɗin ruwa; misali, tsammanin raguwar hauhawar farashi na iya ɗaga farashin takardun bashi da aka riga aka fitar. Farashi da adadin kuɗin ruwa suna tafiya saɓanin juna: idan adadin kuɗin ruwa ya tashi, farashin takardun bashi da ake da su yakan sauka.  Farashin takardar bashi da ake da ita ya danganta da adadin kuɗin ruwa na yanzu. Idan adadin ya tashi, farashin takardar yakan sauka saboda ba ta da jan hankali kamar sabbin tayi masu biyan kuɗin ruwa mafi yawa. Idan adadin ya sauka, farashin takardar yakan tashi saboda ta fi sabbin tayi biyan kuɗin ruwa. Farashin kuma yana sauyawa bisa haɗarin da ake ganin yana tattare da bashin ƙungiyar da ta fitar da takardar.

• Kuɗin ruwa da ya taru - Kuɗin ruwan da aka ɗauka an samu daga takardar zuba jari amma ba a biya mai zuba jari ba tukuna; wato kuɗin ruwan da ya taru a wata rana tsakanin ranar biyan kuɗin ruwa ta baya da ta gaba.
• Takardar bashi – Takardar zuba jari da mai karɓar bashi (mai fitar da takardar) ke bayarwa wadda za a iya ciniki da ita, tana wakiltar yarjejeniyar mayar wa mai ba da bashi (mai riƙe da takardar) duk kuɗinsa tare da kuɗin ruwa a tsawon wa’adin takardar. A Najeriya, ana iya bayar da ita ga jama’a, wato a jera ta a kasuwar musaya don ciniki, ko a bayar da ita ga zaɓaɓɓun masu zuba jari da suka cika sharuɗɗan cancanta, kamar cibiyoyin zuba jari, Asusun Fansho, bankuna, da mutane masu babban jari.
• Takardun bashi da za a iya fansa kafin wa’adi- Takardun bashi da mai fitarwa zai iya fansa kafin ranar cikar wa’adi, a takamaiman farashi da ya kai ko ya zarce ƙimar fuska.  Wannan yana ba mai fitarwa wata kariya; misali, idan kuɗin ruwa ya sauka, zai iya kira ya biya takardun sannan ya sake fitar da wasu da ƙaramin kuɗin ruwa.  A ɗaya ɓangaren, za a mayar wa mai zuba jari babban kuɗinsa da wuri, kuma wataƙila zai sake zuba shi a takardar da ke biyan ƙaramin kuɗin ruwa.
• Adadin kuɗin ruwan kupon – Adadin kuɗin ruwa na shekara a matsayin kashi na ƙimar fuskar takardar bashi; yana ƙayyade kuɗin ruwan da ake biya ga mai karɓar bashi a lokuta na yau da kullum. Ana iya biya kowane kwata, duk rabin shekara, ko kowace shekara. Adadin kupon na iya zama “sifili”, inda ake sayar da takardar da rangwame daga ƙimar fuska kuma ta cika wa’adi a ƙimar fuska ba tare da biyan kuɗin ruwa ba (don haka za ta cancanci tsarin kuɗi na Shari’ar Musulunci).
• Ƙarin tabbacin bashi – Hanyar da mai fitarwa ke ƙoƙarin inganta amincinsa wajen biyan bashi.  Ta wannan hanyar, ana ƙarfafa wa mai ba da bashi (mai zuba jari) gwiwa cewa mai karɓar bashi (mai fitarwa) zai biya kuɗin ruwa da babban kuɗi a kan lokaci, misali ta ƙarin jingina, inshora, ko garantin wani ɓangare na uku. Hakan na rage haɗarin rashin biyan bashi, ya inganta ƙimar tantance bashin gaba ɗaya, kuma ya rage adadin kuɗin ruwa.
• Hukumar tantance ƙimar bashi (CRA) – Kamfanin da ke nazarin iya biyan bashin kamfani ko takardar zuba jari, sannan ya nuna ingancin bashin ta maki ko darajar ƙima. Dole hukumar CRA mai aiki ta samu lasisi daga SEC Nigeria.
• Kasa biyan bashi a kan lokaci - Gazawar mai fitarwa wajen biyan babban kuɗi ko kuɗin ruwa a lokacin da ya kamata.
• Rangwame - Yanayin da ƙimar fuskar takardar bashi ta fi farashinta a kasuwa. Misali, takardar mai ƙimar fuska N100,000 da ƙimarta a kasuwa ta kai N 98,000 ana cewa ana cinikinta da rangwamen 2%, wato N 100,000 –N 98,000)/ N 100,000 = 2% rangwame.
• Takardar bashin FGN – Takardar bashin Gwamnatin Tarayyar Najeriya.
• Mai fitar da takardar – Ƙungiyar da ke tara jari ta hanyar fitar da takardar bashi kuma take karɓar bashi daga masu zuba jari a takardun bashin.
• Babban kuɗin bashi (ko ƙimar suna ko ƙimar fuska) – Adadin kuɗin da aka karɓa a matsayin bashi wanda mai fitarwa ke biyan kuɗin ruwa a kansa; ana mayar da babban kuɗin lokacin cikar wa’adi ko fansar takardar.
• Takardar bayanin tayin – Kamar sauran takardun zuba jari da ake cinikinsu ga jama’a a Najeriya, takardun bashin kamfanoni da jihohi suna da takardar bayanin tayin ga masu zuba jari.  Ana rubuta ta a takarda ko ajiye ta ta lantarki, kuma tana gayyatar jama’a su nemi ko su sayi hannun jari, takardun bashi, ko wasu takardun zuba jari da aka amince da su na kamfani ko wani tsari.  Takardar na bayyana yadda zuba jarin ke aiki. Ya kamata ta gaya maka duk abin da kake buƙatar sani game da kamfanin da ke fitar da takardun bashi, abin da zai yi da kuɗinka, da sharuɗɗan zuba jarin. Dole a yi wa takardar bayanin tayin rajista a SEC kafin a yi amfani da ita wajen tara kuɗi daga masu zuba jari. Amma hakan ba yana nufin SEC ta bincika ko ta amince da zuba jarin ba.
• Sharaɗin damar sayarwa ga mai fitarwa – Takardar bashi na iya ƙunsar sharaɗin damar sayarwa ga mai fitarwa wanda ke ba mai zuba jari damar sayar da takardar ga mai fitarwa a takamaiman farashi da rana kafin cikar wa’adi. Yawanci masu zuba jari suna amfani da wannan damar idan suna buƙatar kuɗi ko idan adadin kuɗin ruwa ya tashi, domin su sake zuba kuɗin a takardar da ta fi biyan kuɗin ruwa. Tunda wannan sharaɗi yana kare mai zuba jari, takardun da ke da shi yawanci suna bayar da ƙaramin riba na shekara fiye da makamantansu da ba su da shi, don biyan diyya ga mai fitarwa.
• Ranar fansa (ko cikar wa’adi) – Ranar da mai fitarwa ya amince zai mayar da babban kuɗin bashi.
• Takardun bashi masu jingina – Takardun bashi da aka jingina da kadarori. Idan mai fitarwa ya kasa biyan bashi, mai riƙe takardar mai jingina yana da haƙƙin farko kan jinginar. Takardun bashi da aka jingina da kadarori ko gidaje misalai ne na waɗannan takardu.
• Mai riƙon amana – Cibiya, yawanci banki, da mai fitarwa ya naɗa don riƙe kuɗi da wakiltar masu takardun bashi a hukumance. Ana naɗa masu riƙon amana don tabbatar da bin yarjejeniyar amana da wakiltar masu takardun bashi wajen tilasta yarjejeniyarsu da masu fitarwa.
• Lanƙwasar adadin riba – Dangantaka tsakanin adadin kuɗin ruwa (riba ko farashin karɓar bashi) da lokacin cikar wa’adin bashin, wadda take samuwa daga adadin riba da wa’adin takardun bashin gwamnati da ake ɗauka ma’auni.  Wannan lanƙwasar ce tushen ƙayyade farashin sauran kayan bashi.

• Takardun bashin kamfanoni, waɗanda kamfanoni ke fitarwa.  Kamfanoni masu girma dabam-dabam suna fitar da waɗannan takardu. Masu riƙe da takardun ba masu mallakar kamfanin ba ne. Amma idan kamfanin ya shiga matsalar kuɗi kuma yana buƙatar rushewa, dole a biya masu takardun bashi cikakke kafin masu hannun jari su samu komai. Idan kamfani ya kasa biyan wani kuɗin takardar bashi, kowane mai riƙe da takardar zai iya zuwa kotun fatarar kuɗi ya nemi a ayyana kamfanin a matsayin wanda ya yi fatara.  SEC Nigeria na kula da takardun bashin da kamfanonin jama’a ke fitarwa; takardun da kamfanoni masu zaman kansu ke fitarwa kuwa ba sa ƙarƙashin kulawar SEC Nigeria.
• Takardun bashin jihohi ne da jihohi ke fitarwa, waɗanda ake kuma kira takardun bashin ƙananan hukumomi a wasu ƙasashe. Wasu suna samun garantin ikon jihar na tara haraji, wasu kuma suna dogara da kuɗin shiga don biyan kuɗin ruwa da babban bashin. Yawancin waɗanda aka fitar a Najeriya, a zahiri duka sai na Jihar Lagos, suna tare da Umarnin Biyan Kuɗi na Dindindin da Ba Za a Janye Ba (ISPO), wanda ke inganta amincin bashi domin yana da cikakken garantin Gwamnatin Tarayyar Najeriya. Hakan yana inganta ƙimar takardar da ƙara jan hankalinta ga masu zuba jari.
• Takardun bashin FGN, wato Gwamnatin Tarayyar Najeriya, waɗanda wannan gwamnatin ke fitarwa.

A duniya, takardun bashi galibi suna da wa’adin da zai kai shekaru 30.  A Najeriya, wa’adin takardun bashin FGN yana farawa daga ’yan watanni zuwa shekaru 20.  Takardun bashin kamfanoni da jihohi a Najeriya suna da wa’adin har shekaru 7, amma suna iya wuce haka.

Kamar hannun jari, ana iya haɗa takardun bashi a tsarin zuba jari na gama gari ko asusun zuba jari na haɗin gwiwa. Wannan hanya ce mai kyau ga mutum ɗaya ya bar ƙwararren mai gudanar da asusun ya zaɓi mafi dacewar takardun bashin kamfanoni da sauran su. Asusun takardun bashi na iya rage haɗari ta rarraba zuba jari.  In ba haka ba, ka tuntuɓi kamfanin dillancinka don ƙarin bayani kan sayen takardun bashi.  Ka tuna cewa ana sayar da takardun bashi a manyan rukuni masu wakiltar kuɗi masu yawa. Ana iya sayen takardun bashi a kasuwar musayar takardun jari ko kasuwar ciniki ta kai tsaye a Najeriya.

Ana sa ran duk ƙungiyoyin da suka samu kuɗi daga kasuwa su shirya su gabatar wa Hukumar rahotannin da doka ta wajabta kan yadda aka yi amfani da kuɗin tayin domin ta duba. Ana nazarin rahotannin don tabbatar da bin tsarin amfani da kuɗin da aka amince da shi a takardun tayin. Bayan haka, ana yin bincike a wurin aiki don tabbatar da bayanan da rahotannin suka bayyana; karkacewa daga tsarin da aka amince da shi na jawo takunkumin da ya dace. Hukumar na iya ɗaukar ƙwararru na waje don taimakawa.

• Misali, kamfani na buƙatar gina sabon ofis, sayen kayan samarwa, ko sayen jirgin sama.   Kamfani na iya samun kuɗin waɗannan ayyuka ba tare da rage kaso na mallakar kamfanin ta hanyar fitar da hannun jari ba. Bankuna na iya ba kamfanoni rance, amma a wannan zamanin rancen na gajeren lokaci ne kuma kuɗin ruwansa yana da yawa. In ba haka ba, gabaɗaya hanyar da ta fi araha ita ce fitar da takardun bashi don sayarwa. Ƙungiyar za ta amince ta biya wani adadin kuɗin ruwa a kansu, sannan ta amince ta fanshe takardun, wato ta sake sayensu, nan gaba a “ranar fansa” ko “ranar cikar wa’adi”.
• Ko kuma wata gwamnatin jiha, kamar Jihar Ebonyi, na buƙatar gina sabuwar makaranta, gyara ko gina hanyoyi, ko sabunta magudanan ruwa.
• Gwamnatin Tarayyar Najeriya na fitar da takardun bashi don cike gibin kasafin kuɗi.  Ana ɗaukar takardun bashin FGN a matsayin waɗanda suka fi na kamfanoni aminci, don haka suna biyan ƙaramin kuɗin ruwa fiye da takardun bashin kamfanoni masu irin wa’adin. Ba a karɓar haraji a kan takardun bashin baitulmali; Shugaban Ƙasa ya sanya hannu kan Sassaucin Haraji kuma ana jiran a wallafa shi a Jaridar Gwamnati domin a ba DUK takardun bashi haraji iri ɗaya da na FGN.

• Yana iya zama mafi araha fiye da rancen banki idan an haɗa kuɗin sabis, biyan bashi, da sauran kashe kuɗi.  Ka tuna kashe kuɗin da kamfani zai yi wajen shiga kasuwa don fitar da takardar bashi na lokaci guda ne kawai, kuma ya kamata a rarraba su a tsawon shekarun wa’adin takardar.
• Ana samun kuɗi na dogon lokaci, fiye da wa’adin rancen banki (yawanci shekara ɗaya ko biyu) ko na takardar bashin kasuwanci (ƙasa da watanni tara).
• Sassaucin Haraji zai ba mai fitarwa da mai zuba jari fa’idar haraji.
• Kamfani ba zai rage kaso na mallakar masu hannun jari da ke akwai ta hanyar fitar da takardar bashi ba.
• Mai fitarwa zai iya amfani da rajistar tayin da aka tanada, wato shirin takardun bashi na matsakaicin wa’adi, ya fitar da kashi na farko yanzu sannan daga baya (cikin shekaru biyu) ya fitar da sauran kaso, misali idan kuɗin ruwa ya sauka, a ƙaramin adadin kupon.
• Ƙarin bayyanar kamfani da ingantacciyar hulɗar jama’a; ana iya ciniki da takardar a kasuwar musaya ko a jera ta a can.

• Samun kuɗin shiga: Ana biyan masu zuba jari kuɗin ruwa akai-akai da za a iya hasashe, sannan a mayar da babban kuɗi lokacin cikar wa’adi.  Takardun bashin kamfanoni da jihohi gabaɗaya suna biyan riba fiye da na FGN da ajiyar banki, amma haɗarinsu ma na iya fi yawa.
• Rarraba zuba jari: Takardun bashin kamfanoni da jihohi na taimakawa wajen daidaita jakar zuba jari mai ɗauke da hannun jari.  Takardun bashi suna ba da damar zaɓi daga fannoni, tsarin takardu, da halayen ƙimar bashi iri-iri don cim ma manufar zuba jari; wasu cibiyoyi, misali asusun fansho da kamfanonin inshora, suna da wajibcin biyan kuɗi a nan gaba, don haka za su iya daidaita lokacin biyan bashinsu da lokacin cikar kadarorinsu.
• Tsaro: Ana tantance takardun bashin kamfanoni da jihohi kuma a ba su ƙima bisa tarihin bashi da ikon biyan wajibai. Idan ƙimar ta fi girma, ana ɗaukar zuba jarin ya fi aminci idan aka auna yiwuwar biyan babban kuɗi da kuɗin ruwa.  Idan kamfani ya yi fatara, masu riƙe da takardun bashi suna gaban masu hannun jari a jerin waɗanda za a biya. A mummunan hali kamar fatarar kuɗi, masu bin kamfanin bashi yawanci suna dawo da aƙalla wani ɓangare na kuɗinsu, yayin da masu hannun jari sau da yawa ke rasa duk jarinsu.
• Shirye-shiryen muhimman al’amuran rayuwa: Ana sayen takardun bashi marasa kupon da rangwame daga ƙimar fuska, kuma a lokacin cikar wa’adi ana biyan kuɗin ruwan da ya taru tare da babban kuɗi.  Wasu al’amuran rayuwa, kamar karatun jami’a na yara, bukukuwan aure, da ritaya, na iya samun wani ɓangare na kuɗin da ake buƙata daga zuba jari a waɗannan takardu.  A lokacin ritaya, takardun bashi masu kupon na iya samar da kuɗin shiga akai-akai.

Shugaban Ƙasa ya sanya hannu kan Sassaucin Haraji na Takardun Bashi tun Maris 2010.  Abin takaici, har yanzu ba a wallafa wannan Sassaucin Haraji a Jaridar Gwamnatin Najeriya ba.  Sassaucin ya tanadi fa’ida iri ɗaya ga masu fitarwa da masu zuba jari a takardun bashin kamfanoni da jihohi, daidai da na Takardun Bashin Gwamnatin Tarayya.  Jihohi da kamfanoni za su iya samun jari na dogon lokaci ta hanyar fitar da takardun bashi a farashi mafi araha fiye da idan babu keɓancewar haraji.  Za a keɓe duk takardun bashin da jihohi, kamfanoni da ƙungiyoyin ƙasashe masu yawa suka fitar, da takardun bashi masu alaƙa da nau’o’in jinginar gida, da takardun zuba jari masu jinginar kadara, daga haraji.  Sassaucin zai ba masu zuba jari ƙarin zaɓuɓɓukan zuba jari tare da damar ƙara rarraba jarinsu.

Fa’idodin sun haɗa da:

(1) Za a rage kuɗin hatimi na sake fitar da takardun bashi da aka riga aka aiwatar zuwa 20 cikin ɗari na kuɗin hatimin sabon takardar bashi mai ƙima iri ɗaya.

(2) Za a samar da daidaiton dama ga duk takardun bashi ba tare da la’akari da mai fitarwa ba, wanda zai rage mamayar FGN a kasuwar.

(3) Ƙungiyoyin ƙasashe da dama kamar World Bank, International Finance Corporation da African Development bank, da sauransu, za su iya fitar da takardun bashi da za a keɓe daga harajin Najeriya. Hakan zai ƙarfafa ƙungiyoyin ƙasashen waje su shiga haɓaka kasuwar takardun bashi ta cikin gida, tare da inganta yadda kasuwannin kuɗi na duniya ke kallon Najeriya.

(4) Keɓancewar haraji zai ƙara nau’o’in takardun zuba jari da zaɓuɓɓukan da masu zuba jari ke da su, ya ƙarfafa samar da sabbin kayayyaki, kuma ya jawo hankalin masu zuba jari na ƙasashen waje zuwa kasuwar jari ta cikin gida.

(5) Masu fitarwa za su samu damar tara jari mai ɗorewa daga masu zuba jari da yawa a farashi mafi araha.

(6) Zai taimaka wajen farfaɗo da kasuwar jari da daidaita rashin daidaiton sha’awa tsakanin hannun jari da takardun bashi.

(7) Ana fatan ayyukan zuba jari da za su biyo bayan sassaucin za su ƙara yawan abin da tattalin arzikin ƙasa ke samarwa (GDP).

Za a fara keɓancewar harajin na tsawon shekaru goma. Baya ga keɓancewar takardun bashi ƙarƙashin Dokar Harajin Kuɗin Shiga na Kamfanoni, za ta haɗa da harajin Dokar Harajin Kuɗin Shiga na Mutane, Harajin Ƙarin Ƙima da Dokar Harajin Ribar Sayar da Kadara.

SEC da sauran cibiyoyi sun yi ta neman a wallafa keɓancewar harajin a Jaridar Gwamnati.

• Haɗarin bashi – Wannan shi ne haɗarin da ke tattare da ikon mai fitarwa na biyan babban kuɗi da kuɗin ruwa ga masu binsa bashi a kan lokaci. Ana ɗaukar takardar bashin FGN a matsayin wadda ke da mafi ƙarancin haɗarin bashi cikin masu fitar da takardun bashi a Najeriya. Hukumomin tantance ƙimar bashi na ba takardun bashin kamfanoni da jihohi ƙima bisa matakan haruffa.
• Haɗarin sauyin adadin kuɗin ruwa – Haɗarin cewa tashin kuɗin ruwa zai rage ƙimar takardar bashi, wato farashinta ya sauka.
• Haɗarin kasuwa da haɗarin rashin samun mai saye – Ana iya sayar da takardar bashi idan akwai mai son saye.  Wani lokaci mai zuba jari na iya kasa samun mai sayen takardar. Bugu da ƙari, takardun bashi ba su da ‘rashin haɗari’ gaba ɗaya, domin farashinsu a kasuwa na iya sauka; misali, tashin kuɗin ruwa na iya sa farashin ya yi ƙasa da wanda mai zuba jari ya saya.
• Haɗarin fansa kafin wa’adi – Mai fitarwa na iya fansar takardar bashi kafin ranar cikar wa’adinta idan an fitar da ita da damar yin hakan. Wannan haɗarin ya fi bayyana idan kuɗin ruwa yana sauka, domin mai zuba jari zai karɓi babban kuɗinsa daga takardar da ke biyan babban kupon, sannan wataƙila ya sake zuba shi a takardar da ke biyan ƙaramin kupon.

Hukumar tantance ƙimar bashi (CRA) tana nazarin kowace takardar bashi da aka fitar a Najeriya don auna ikon biyan kuɗin ruwa da babban kuɗi a kan lokaci.

Idan kamfani ko jiha ba ta biya kuɗin ruwa da babban kuɗi a kan lokaci ba, ana ɗaukar takardar bashin a matsayin wadda aka kasa biyan ta.

Ko da yake Securities and Exchange Commission of Nigeria (SEC) ta amince da hukumomin CRA guda biyar, biyu zuwa uku ne kawai ke aiki.

SEC kuma tana karɓar ƙimomin hukumomin CRA na ƙasashen waje, kamar Standard and Poors, Moody’s, da Fitch.

SEC ta wajabta cewa duk takardun bashi da ake cinikinsu ga jama’a su kasance aƙalla a matakin ƙimar da ta cancanci zuba jari, wato “BBB” ko sama, lokacin fitarwa.

PenCom na buƙatar duk takardun bashi da asusun fansho suka saya su samu aƙalla ƙimomi biyu na matakin ƙimar da ta cancanci zuba jari.  Yawanci ana ba da ƙima daga mafi girma ‘AAA’, sai ‘AA’, sai ‘A’, sai ‘BBB’, da sauransu, har zuwa mafi ƙasa, wato matakin kasa biya na ‘D’.  Kamar maki a makaranta, waɗannan ƙimomin suna da matakan ‘-’ da ‘+’.

Ko menene ƙimar hukumar CRA, ya kamata kowane mai zuba jari ya yi nasa binciken da ya dace ko ya dogara ga wani ɓangare na uku ya yi masa irin wannan bincike kan ikon biyan bashin takardar, wato ko kamfani ko jiha za ta iya biyan kuɗin ruwa da babban kuɗi a kan lokaci.

Ana ba ƙwararrun masu zuba jari, kamar bankuna, asusun fansho, tsare-tsaren zuba jari na gama gari, da kamfanonin inshora, shawara mai ƙarfi su kasance da ikon yin nasu binciken tantance haɗari kuma su yi shi.

• ISPO na takardun bashin jihohi na iya rage adadin kupon.
• Ƙarin garantin bashi yana rage adadin kupon, amma yana ƙara tsadar fitar da takardar bashi.
• Yarjejeniyoyin gaba ko wasu hanyoyin kariya daga sauyin farashi na iya rage kupon, su ba masu zuba jari damar kare jarinsu a takardun bashi. Amma a lokacin da aka rubuta wannan bayanin, babu irin waɗannan kayayyakin kariya da ake da su a kasuwar Najeriya.
• Ƙarin buƙata daga manyan cibiyoyin zuba jari na ƙasashen waje na iya rage kupon ta tasirin samarwa da buƙata.
• Kasuwar ciniki ta biyu mai ƙarfi ko dandalin ciniki da bayanai na takardun bashi na iya rage kuɗin kupon, domin sauƙin sayarwa da ƙarin bayyananniyar kasuwa suna amfani ga masu zuba jari da ke son fitar da kuɗinsu kafin cikar wa’adi.  Wata ƙa’idar kasuwa ita ce girman tayin takardun bashin kamfani ko jiha yana shafar sauƙin sayarwa; wato idan girman ya ƙaru, yiwuwar a yi ciniki da takardar ma ta ƙaru.
• Sharaɗin ba mai zuba jari damar sayar da takardar bashi ga mai fitarwa na iya kare shi, don haka ya kamata ya rage kuɗin kupon ga mai fitarwa, bisa musayar fa’ida tsakanin ɓangarorin.
• Masu samar da kasuwa ga takardun bashin da ba na gwamnati ba za su buƙaci dillalai (aƙalla 2) su yi kasuwa ga kowane jerin takardun da aka fitar.  Wannan yana da alaƙa da sauƙin sayarwa da aka ambata a sama.
• Ƙarin hukumomin tantance ƙimar bashi na Najeriya da ƙarfafa iyawarsu na iya ƙara yawan tantancewa da inganta hanyoyinta. Ya kamata mafi kyawun ƙimar bashi ta rage kuɗin kupon lokacin fitarwa.
• Ya kamata ƙarancin hauhawar farashi ya sa lanƙwasar ribar takardun bashin gwamnati ta yi ƙasa ko ta daidaita, wanda kuma ya kamata ya rage kupon na takardun bashin kamfanoni da jihohi.
• Idan hangen haɗarin cin hanci da rashawa a Najeriya ya ragu, ana sa ran kupon ma ya ragu.
• Ya kamata cibiyoyin zuba jari na Najeriya masu ƙarin ilimi da ƙwarewa su ƙara buƙatar takardun bashi, wanda zai rage kuɗin kupon ga masu fitarwa bisa tasirin buƙata da samarwa.
• Takardun bashi da aka ƙayyade da kuɗin duniya, misali dalar Amurka ko Yuro, na iya ƙara buƙata daga masu zuba jari na ƙetare da na cikin gida, yana sake nuna yadda ƙarin buƙata ke rage kuɗin masu fitarwa.