NJSM - Mpịakọta 3, Nọmba 1 E bipụtara: Novemba 17, 2023
Ahịa Isi Ego Naịjirịa na Mmefu Ego 2017: Ihe A Mụtara Maka 2018 – Abdul Zubair
Nchịkọta:
Mmefu ego mba na-arụ ọrụ dị mkpa n’ịkwalite uto na mmepe akụnụba. N’ịghọta ọrụ a, Securities and Exchange Commission (SEC) butere ụzọ n’ịhazị semina mmefu ego kwa afọ nke na-achịkọta ndị metụtara ahịa isi ego na ngalaba akụnụba ndị ọzọ, iji nye ndị na-eme atụmatụ iwu ozi bara uru mgbe ha na-emepụta ma na-etinye mmefu ego ndị ahụ n’ọrụ. Mgbe akwụkwọ a gosichara isi ihe dị na mmefu ego 2017 na ihe e nwetara site na ya, ọ nyochara ihe e depụtara maka 2018, wee meghee ụzọ iji tụlee njikọ dị n’etiti mmefu ego mba na ahịa isi ego. Mgbe ahụ, ọ gosiri ihe a chọpụtara na ndụmọdụ si na semina mmefu ego 2018 pụta, ma kwubie na, dabere n’akwụkwọ ndekọ ọrụ ya, ahịa isi ego Naịjirịa nọ n’ụzọ ịghọ nke kacha ibu n’Afrịka ka ọ na-erule 2025.
Ịmepụta Ụdị Nyocha na Ibu Amụma Isi Ihe Akụnụba Naịjirịa – Mohammed Shuaibu
Nchịkọta:
Akwụkwọ a na-ebu amụma banyere omume ụfọdụ isi ihe na-egosi ọnọdụ akụnụba Naịjirịa site n’iji VECM nyochaa data nke nkeji afọ ọ bụla n’etiti 1999Q1–2016Q4. Nchọpụta gosiri na amụma sitere n’ụdị ngwọta na-adịghị agbanwe agbanwe nke ụdị nyocha e tụrụ atụmatụ ya rụrụ ọrụ nke ọma karịa ụdị nke na-agbanwe agbanwe. Karịchaa, ụdị nyocha ahụ buru amụma omume mgbanwe ndị ahụ nke ọma, n’agbanyeghị nkwụsị mgbanwe ụfọdụ dị mkpa nke yiri ihe mere n’eziokwu. Ụdị ARIMA kwadoro nchọpụta a n’ihi na ụdị nke tinyere nkwụsị mgbanwe n’uche rụrụ ọrụ nke ọma karịa nke na-etinyeghị ha. Ụdị nyocha ndị ahụ bukwara amụma banyere ụzọ uto akụnụba gara tupu ndakpọ akụnụba 2016, yana echiche ndị na-atụ anya ọdịda n’ahịa mbak na mbelata uru naịra. Tụkwasị na nke ahụ, ọ bụ ezie na VECM rụrụ ọrụ nke ọma karịa ụdị ARIMA, nkwụsị mgbanwe n’usoro akụnụba dị mkpa, ekwesịkwara itinye ha n’uche mgbe a na-ebu amụma usoro data akụnụba. Ọmụmụ a na-atụ aro na ịdị n’otu nke atụmatụ ego na nke ọnụego mgbanwe ego dị oke mkpa iji belata mgbanwe akụnụba n’ozuzu ma kwalite nkwụsi ike ahịa.
Njirimara Nzaghachi Nye Mgbanwe Mberede n’Ọnọdụ Ahịa Mbak Naịjirịa: Nke Hà nhata na Nke Na-adịghị Hà nhata – David A.Khue
Nchịkọta:
Ọmụmụ a na-enyocha otú mmetụta mgbanwe mberede si adịgide, yana nzaghachi ndị hà nhata na ndị na-adịghị hà nhata, mgbe ọ na-enye atụmatụ ziri ezi banyere oke mgbanwe n’ahịa mbak Naịjirịa. O jiri nloghachi mbak kwa ụbọchị site na 3 Julaị 1999 ruo 12 Juun 2017, na nloghachi kwa ọnwa site na Jenụwarị 1985 ruo Maachị 2017, n’usoro ahụ. Ọmụmụ ahụ jiri ụdị GARCH (1,1) nke hà nhata, EGARCH (1,1) na TARCH (1,1) nke na-adịghị hà nhata, tinyere nkesa nkịtị, nkesa Student-t, nkesa Student-t gbagọrọ agbagọ, Nkesa Njehie Zuru Ọnụ na Nkesa Njehie Zuru Ọnụ Gbagọrọ Agbagọ. Ụdị GARCH (1,1) nke hà nhata e tụrụ atụmatụ ya maka ụdị nloghachi abụọ ahụ gosiri ihe akaebe nke mkpokọta oke mgbanwe na ịdịgide dị elu nke mmetụta mgbanwe mberede, yana ọchịchọ ịgbawa elu. Ụdị EGARCH (1,1) na TARCH (1,1) nke na-adịghị hà nhata e tụrụ atụmatụ ya maka nloghachi kwa ụbọchị gosiri ihe akaebe nke enweghị nhata mana enweghị mmetụta mbuli mgbanwe nke ozi ọjọọ; ebe ụdị EGARCH (1,1) na TARCH (1,1) e tụrụ atụmatụ ya maka nloghachi kwa ọnwa gosiri enweghị nhata na ịdị adị nke mmetụta mbuli mgbanwe nke ozi ọjọọ. Nsonaazụ ụdị ndị na-adịghị hà nhata gosikwara na mmetụta mgbanwe mberede na-adịgide elu, nke na-eweta mmetụta ozi gara aga na-adịte aka n’ahịa mbak Naịjirịa. Nkesa Student-t nwere ọdụ dị arọ dabara na nloghachi mbak kwa ụbọchị, ebe Student-t gbagọrọ agbagọ nwere ọdụ dị arọ dabara na nke kwa ọnwa, n’usoro ahụ. N’ihi oke ihe ize ndụ na ejighị n’aka dị n’ahịa mbak ebe mmetụta mgbanwe mberede nwere ike ịgbawa elu, ọmụmụ a na-atụ aro ka a kpachara anya n’atụmatụ ịzụ na ire akwụkwọ ego itinye ego, nakwa ka e mee ka omimi ahịa bawanye iji belata oke mgbanwe n’ahịa mbak Naịjirịa.
Ịmepụta Ụdị Nyocha Maka Mgbanwe Ọnụahịa Mbak Ụlọ Ọrụ Ugbo na Ụlọ Ọrụ Metụtara ya na Naịjirịa – Sakiru O. Akinbode, Ismail O. Fasanya na Seun T. Falola
Nchịkọta:
Ọmụmụ dabere na ihe akaebe banyere ịmepụta ụdị nyocha maka mgbanwe ọnụahịa mbak na ngalaba ụlọ ọrụ ugbo na nke metụtara ya n’ahịa Nigerian Stock Exchange dị ụkọ, n’agbanyeghị mkpa ọrụ ugbo dị nye akụnụba Naịjirịa, mkpa ịkwalite itinye ego na ngalaba ahụ, na mkpa usoro mgbanwe ọnụahịa dị mgbe a na-eme mkpebi itinye ego. Ọmụmụ a jiri ọnụahịa mbak mgbe ahịa mechiri kwa ụbọchị site na 1 Septemba 2015 ruo 31 Ọgọst 2016 mepụta ụdị nyocha maka ọdịiche ọnọdụ (oke mgbanwe) nke ụfọdụ ụlọ ọrụ ugbo na ndị metụtara ya a maara nke ọma na Naịjirịa. Ọmụmụ ahụ jiri mgbanwe ụdị Ọdịiche Nkesa Dabere n’Ọnọdụ Nke Nleghachi Onwe Zuru Ọnụ (GARCH) nke hà nhata na nke na-adịghị hà nhata nyochaa oke mgbanwe n’usoro data ahụ. Nsonaazụ egosighị ihe akaebe nke mmetụta mbuli mgbanwe nke ozi ọjọọ n’ọnụahịa mbak ma e wezụga ụlọ ọrụ abụọ; ya mere, dabere n’ụkpụrụ kwesịrị ekwesị eji ahọrọ ụdị nyocha, ụdị nke hà nhata yiri ka ọ ka ụdị nke na-adịghị hà nhata mma. E kwubiri na ndị na-etinye ego kwesịrị ịtụle ụdị omume ọnụahịa mbak na njirimara ya mgbe ha na-eme mkpebi itinye ego. Tụkwasị na nke ahụ, ndị na-eme atụmatụ iwu kwesịrị ịkpachara anya ka ha ghara ikwu ihe nwere ike ibute akụkọ ọjọọ n’ahịa isi ego. Ụlọ ọrụ ndị na-achịkwa ahịa kwesịrị ịga n’ihu ime ka usoro mmepe ahịa isi ego sie ike, ka ahịa ahụ nwee ike iguzogide ma merie mmetụta akụkọ ọjọọ mgbe ha pụtara. N’ikpeazụ, a kpọrọ oku maka nyocha ndị ọzọ dabere n’ụdị nyocha ndị ọzọ dị iche iche, iji nweta ihe akaebe ọzọ banyere oke mgbanwe, karịchaa na ngalaba ụlọ ọrụ ugbo na ndị metụtara ya n’ahịa isi ego Naịjirịa.
Abdulaziz Shehu na Adamu Hassan Mgbanwe Mberede Ọnụahịa Mmanụ na Arụmọrụ Ahịa Mbak n’Akụ na Ụba Naịjirịa: Nnyocha ARDL Na-abụghị Ahịrị, 2008 – 2017- Sakiru O. Akinbode, Ismail O. Fasanya na Seun T. Falola
Nchịkọta:
N’akụnụba Naịjirịa, site n’iji data usoro oge kwa ọnwa maka oge Jenụwarị 2008 ruo Mee 2017. A nyochara ọdịiche mmetụta na obere oge na ogologo oge site n’usoro nleghachi onwe nke oge igbu oge ekesara nke na-abụghị ahịrị (NARDL). Nsonaazụ sitere n’ihe akaebe na-egosi na e nwere njikọ nguzozi ogologo oge yana mmekọrịta na-adịghị hà nhata. Karịchaa, mmụba ọnụahịa mmanụ na-adịkarị enweghị mmetụta dị ịrịba ama n’ọrụ ahịa mbak Naịjirịa. Akwụkwọ a na-enyocha mmetụta na-adịghị hà nhata nke mgbanwe mberede n’ọnụahịa mmanụ n’ọrụ ahịa mbak. Otú ọ dị, mgbanwe na-adịghị mma gosiri mmetụta dị mma ma dị ịrịba ama n’ọrụ ahịa mbak ma n’ogologo oge ma n’obere oge. Nke a pụtara na ụlọ ọrụ na-achịkwa ahịa kwesịrị ịga n’ihu ime ka mbọ ya iji kwalite mmepe ahịa isi ego sie ike, mee ka ahịa ahụ nwekwuo ike ịnagide mmetụta mberede si n’èzí, dịka mgbanwe na-adịghị mma n’ọnụahịa mmanụ a na-anụchabeghị. Mgbalị SEC na-eme n’oge ahụ n’ịdu mmejuputa atụmatụ isi ahịa isi ego bụ akụkụ nke usoro ndị a. Ya mere, a chọrọ data ọhụrụ mgbe ha dị, ka nyocha ọhụrụ nwee ike ịtụle ma mgbalị SEC ndị a na-eme ka ahịa ahụ nwee ike ịnagide ọdịda ọnụahịa mmanụ a na-anụchabeghị n’ahịa ụwa nke ọma karịa.
Njikọta na Ịzụ Ụlọ Ọrụ Dịka Ngwaọrụ Mmepe Ebe A Na-egwupụta Mmanụ na Gas Ndị Dị Nta na Naịjirịa P. C. Obutte na Jerome Okoro
Nchịkọta:
N’afọ ndị 1990, gọọmenti Naịjirịa nyere iwu ka Ụlọ Ọrụ Mmanụ Mba Ụwa (IOCs) nyefee ebe a na-emepụta mmanụ nye ụlọ ọrụ ụmụ amaala obodo nwere mmasị ị nweta ha. Ọ bụ ezie na atụmatụ a nwere ike imezu ebumnuche ime ka ụmụ amaala nwe ụlọ ọrụ ndị ahụ, ebumnuche ka mkpa nke ịkwalite mmepụta na ntọala mmanụ echekwara site na ebe ndị ahụ emezubeghị, n’ihi oke adịghị ike nke ọtụtụ ụlọ ọrụ ụmụ amaala natara ikike ịrụ ọrụ n’ebe ndị ahụ. Ọtụtụ akwụkwọ e dere banyere nsogbu mmepe obere ebe a na-emepụta mmanụ lekwasịrị anya n’ihe ndị akọwapụtara nke ọma dịka mkpa ego na teknụzụ, ma ha anaghị eleba anya nke ọma n’usoro nhazi ụlọ ọrụ ndị na-elekọta ebe ndị ahụ na mmetụta usoro ahụ nwere na mmepe ha. Akwụkwọ a na-enyocha njikọta na ịzụ ụlọ ọrụ dịka ụzọ isi hazigharịa ụlọ ọrụ, na ohere ha nwere maka ụlọ ọrụ ndị na-elekọta obere ebe a na-emepụta mmanụ. Ọmụmụ ahụ jiri usoro nyocha iwu sitere n’akwụkwọ, na-eji akwụkwọ ndị metụtara isiokwu ahụ nyochaa echiche, ụkpụrụ, iwu na atụmatụ. Ọ chọpụtara na, n’agbanyeghị ibu usoro a ga-agafe nke gụnyere karịchaa nkwenye na nkwado sitere n’aka ọtụtụ ụlọ ọrụ na-achịkwa ahịa, njikọta na ịzụ ụlọ ọrụ bụ ụzọ bara uru iji mee ka obere ebe ndị ahụ nwee mmepe ngwa ngwa. Iji merie ibu usoro a, ọmụmụ ahụ na-atụ aro, tinyere ihe ndị ọzọ, usoro nchịkwa njikọta ụlọ ọrụ e kesara n’ọtụtụ mpaghara, dịka e si eme ya na mba ndị ọzọ.
Iji Teknụzụ Mee Ka Ahịa Isi Ego Naịjirịa Dị Omimi Karịa: Ohere Maka Ndị Ọrụ Ahịa, Ndị Na-achịkwa ya na Ndị Teknụzụ Ego – Afolabi E. Olowookere na Mustapha Ibrahim
Nchịkọta:
Teknụzụ na-agbanwe ọrụ mmadụ mgbe niile, na-eweta ihe ize ndụ nye ụzọ ndị a na-emebu ma na-enye ohere maka ihe ọhụrụ na ndị na-akwado ha. Edemede a na-enyocha ọnọdụ ojiji teknụzụ na ohere dị n’ahịa isi ego Naịjirịa, n’ebumnuche ime ka ahịa ahụ dị omimi karịa. Nnyocha omume ndị a na-eme n’oge ahụ na-egosi na teknụzụ akwadola ọrụ ahịa ahụ na nchịkwa ya, ọ bụ ezie na ohere ka dị maka imeziwanye, karịchaa n’ihi mmepe ọhụrụ na ngalaba Teknụzụ Ego. Ya mere, akwụkwọ ahụ na-akọwa ebe a pụrụ itinyekwu teknụzụ n’ọrụ na ebe ndị ọrụ ahịa isi ego, ụlọ ọrụ na-achịkwa ahịa na ụlọ ọrụ Teknụzụ Ego pụrụ ịrụkọ ọrụ ọnụ. Ihe ndị a dị mkpa maka ahịa isi ego miri emi nke ga-enwe ike ịsọ mpi nke ọma na ụfọdụ ahịa ndị yiri ya n’ụwa n’ọrụ na nchịkwa.