A'a. Doka ta kafa iyakoki don tabbatar da cewa Hukumar ta mai da hankali kan ma'amalolin da ke da gagarumin tasirin tattalin arziki. Saboda haka, Hukumar tana duba ma'amalolin da suka kai iyakokin da ke wajabta sanarwa kaɗai, kamar yadda Doka da Dokoki da Ƙa'idodin Hukumar suka tanada;
Tambayoyi da Ake Yawan Yi
Kan haɗewar kamfanoni da sayen kamfanoni (M&A)
An wallafa: November 16, 2023
Ma’amalolin haɗewar kamfanoni da sayen kamfanoni na iya zama masu rikitarwa kuma suna da mahimmancin tasiri ga kamfanoni da masu saka jari. Wannan sashe na tambayoyin da ake yawan yi (FAQ) yana ba da amsoshi game da ayyukan M&A, kimantawa, da kuma la'akari da ƙa'idojin hukumomi.
Q1: Shin Hukumar tana duba kowace haɗewar kamfanoni da sayen kamfani da ke faruwa a Najeriya?
Q2: Waɗanne iyakoki ne ke wajabta sanar da ma’amalolin haɗewar kamfanoni da saye?
Dole ne a sanar da Hukumar game da duk haɗe-haɗen matsakaici da manya, wato haɗewar ɓangarori da jimillar kuɗaɗen shigarsu na shekara-shekara ko kadarorinsu suka wuce N1 biliyan. Idan an tsara ma’amalar a matsayin saye kawai, dole ne a sanar da duk wani sayen hannayen jari ko kadarori a wani kamfani da kadarorinsa ko kuɗaɗen shigarsa suka wuce N500 miliyan.
Q3: Ta yaya Hukumar ke tantance ko ɓangarori sun kai iyakar?
Ƙa'idodin sun tanadi a yi amfani da jimillar kadarorin ɓangarorin da ke haɗewa ko jimillar kuɗaɗen shigarsu wajen tantance ko sun kai iyakar. Idan jimillar kadarorin ko kuɗaɗen shigar ɓangarorin ta wuce iyakar da aka sa a cikin Dokoki da Ƙa'idodin SEC, ana ɗaukar haɗewar ta kai iyakar da ke wajabta sanarwa. A lura cewa idan duka kuɗaɗen shiga da kadarori sun kai iyakar sanarwa, Hukumar za ta yi amfani da wanda ya fi yawa wajen ƙayyade kuɗin da za a biya.
Q4: Idan kamfani mai zaman kansa zai haɗu da wani kamfani mai zaman kansa, shin wajibi ne a nemi dubawa da amincewar Hukumar tun da farko?
Eh. Aikin Hukumar shi ne duba da tsara ƙa'idoji kan haɗewar kamfanoni, saye, karɓar iko, da duk nau'o'in haɗa kasuwanci da ma'amalolin da abin ya shafa na duk kamfanoni kamar yadda Investments and Securities Act ta ayyana.
Q5: Me ya sa kamfani mai zaman kansa zai gabatar wa Hukumar neman amincewar haɗewa?
Rawar Hukumar wajen duba haɗewar kamfanoni ba ta taƙaita ga kamfanonin jama'a kaɗai ba. Lokacin da Hukumar ke nazarin haɗewa, abin da take fara tantancewa shi ne ko haɗewar na iya hana ko rage gasa sosai ta hanyar auna ƙarfin gasar a kasuwar da abin ya shafa. Wannan tantancewar tattalin arziki ce dabam da rawar Hukumar wajen tsara ƙa'idoji kan takardun jari.
Q6: Shin sanarwa wajibi ce ko zaɓi?
Sanarwa wajibi ce bisa sashe na 118 na ISA ga duk haɗe-haɗen da dole a sanar da su ko waɗanda suka cika sharuɗɗan sanarwa. Sai dai sanar da ƙananan haɗe-haɗe da darajarsu ke ƙasa da mafi ƙarancin iyakar N1 biliyan, ko sayen kamfanonin da kadarorinsu ko kuɗaɗen shigarsu ke ƙasa da N500 miliyan, ba wajibi ba ne; sai idan Hukumar ta nema a fili.
Q7: Ta yaya ake yin sanarwa?
Sanarwa ta ƙunshi miƙa duk takardun da suka dace ga Hukumar da biyan kuɗin shigar da takardu da kuɗin sarrafawa. Dole ɓangarorin da ke haɗewa su gabatar da takardun da suka dace kamar yadda Dokoki da Ƙa'idodin SEC suka nema. Sai an gabatar da duk takardun da suka dace kuma an biya kuɗin sanarwa ne kaɗai ake ɗaukar sanarwar a matsayin cikakkiya.
Q8: Shin ana iya duba haɗewar da ba ta buƙatar sanarwa?
Ba wajibi ba ne ɓangarorin da ke haɗewa su sanar da ma'amalolin haɗewa da ke ƙasa da iyakar da aka tanada. Duk da haka, Hukumar na iya buƙatar ɓangarorin su sanar da irin wannan haɗewar idan tana da dalilin gaskata cewa haɗewar na iya haifar da raguwa mai yawa a gasa, damuwa ga moriyar jama'a, da matsayi na rinjaye da ke buƙatar dubawa.
Q9: Mene ne sake tsarin kamfani na waje?
Bisa ƙa’idar SEC, sake tsarin kamfani na waje ya haɗa da sake tsarin rukunin kamfanoni da sauran ma’amalolin ɓangarori masu alaƙa. Manufar ita ce hanzarta haɗewar kamfanoni ko haɗa kasuwancin cibiyoyi a cikin rukuni ɗaya.
Q10: Shin raba wani ɓangare na kasuwanci, ware sabon kamfani ko wani sake tsarin da bai haifar da haɗewar kamfanoni ba zai shiga rukunin sake tsarin kamfani na waje?
A’a. Hanyar da ƙa’idojin Hukumar suka tanada tana nufin haɗewar kamfanoni ko kasuwanci da kotu za ta amince da shi. Amma kamfanin jama’a da zai yi sake tsarin da zai canza alkiblar kasuwanci ko manufofin ayyukansa dole ya sanar da Hukumar kuma ya samu takardar rashin adawa. Idan raba ɓangare ko ware sabon kamfani ko wani sake tsarin ya haifar da sayen hannun jari ko kadarorin kamfanin da ke aiki a Najeriya, sharuɗɗan sanarwa da aka tattauna a sama za su yi aiki.
Q11: Me ya sa Hukumar ke wajabta sanar da sake tsarin kamfani, kamar raba wani ɓangare, ga kamfanonin jama’a kawai?
Sanarwar na cika aikin Hukumar na kare masu zuba jari. Yayin nazarin irin waɗannan ma'amaloli, Hukumar tana duba ko an yi wa duk masu hannun jari adalci, daidaito da irin mu'amala ɗaya, kuma an ba su isassun bayanai game da ma'amalar. Wannan nauyi bai shafi masu hannun jari na kamfanoni masu zaman kansu ba.
Q12: Yaushe keɓancewar kamfanin riƙe hannun jari a sashe na 118 (3) zai shafi ma’amala?
Keɓancewar kamfanin riƙe hannun jari tana aiki ga kamfanonin riƙe hannun jari da ke sayen hannayen jari don zuba jari kaɗai, ba tare da amfani da su ta hanyar jefa ƙuri'a ko wata hanya don haifarwa ko ƙoƙarin haifar da takaita gasa sosai ko samar da mamayar kasuwa a wani fannin kasuwanci ba. Misali, HoldCo tana riƙe da hannayen jari a Target a kaikaice ta hanyar SubA da SubB. Daga baya, HoldCo ta yanke shawarar haɗa mallakarta da SubA ta hanyar sayen hannayen jarin da SubB ke riƙe da su. Wannan misali ne na yau da kullum na keɓancewar kamfanin riƙe hannun jari.
Q13: Waɗanne nau’ikan sayen kamfani ne Hukumar ke kula da su?
Dangane da iyakar da ke wajabta sanarwa, duk wani saye kai tsaye ko ta kaikaice ko karɓar mallakar rinjayen rabo a hannayen jari, ko wani jarin hannun jari, ko kadarorin wani kamfani da ake nema a saya a Najeriya, wanda ke ba mai sayen ikon sarrafa kamfanin ko wani fannin kasuwancinsa, yana ƙarƙashin ikon Hukumar.