Forúkọ
Ilé-iṣẹ́ Kan Sílẹ̀ Tí a tẹ̀ jáde: August 14, 2023

Ṣé o jẹ́ oníṣòwò alágbára ní Nàìjíríà tí o fẹ́ dá ilé-iṣẹ́ rẹ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àjọ tó bófin mu? Fíforúkọ ilé-iṣẹ́ rẹ sílẹ̀ pẹ̀lú Corporate Affairs Commission (CAC) jẹ́ ìgbésẹ̀ pàtàkì. Síbẹ̀, ìlànà ìforúkọsílẹ̀ lè díjú, pàápàá fún ẹni tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ń bẹ̀rẹ̀ ìṣòwò. Ìtọ́sọ́nà kíkún yìí fẹ́ mú ìforúkọsílẹ̀ CAC rọrùn fún ọ, kí o lè ní gbogbo ìsọfúnni tó yẹ fún fífi ìṣòwò rẹ sí ọ̀nà àṣeyọrí.

Rántí pé ojú-ewé yìí jẹ́ ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tó pàtàkì láti pèsè ìṣòwò rẹ fún ìforúkọsílẹ̀ tó ṣeé ṣe gẹ́gẹ́ bí olùṣiṣẹ́ ọjà olú-owó lọ́dọ̀ SEC. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìforúkọsílẹ̀ CAC ni a ń ṣàlàyé níbí, ó jẹ́ ìpìlẹ̀ pàtàkì nínú ìrìn rẹ sí jíjẹ́ olùṣiṣẹ́ ọjà olú-owó tí a forúkọ sílẹ̀.

Abala 1: Mímọ CAC àti Ìdí Tí Ó Fi Ṣe Pàtàkì

Mímọ CAC àti Ipa Pàtàkì Rẹ̀

Corporate Affairs Commission (CAC) jẹ́ àjọ ìjọba tó ń bójú tó dídá àwọn ilé-iṣẹ́ sílẹ̀ àti ìṣàkóso wọn ní Nàìjíríà. A dá a sílẹ̀ lábẹ́ Companies and Allied Matters Act (CAMA) ní 1990; CAC ní ipa pàtàkì nínú ìforúkọsílẹ̀ àti àbójútó àwọn ilé-iṣẹ́ àti ìṣòwò tó ń ṣiṣẹ́ ní Nàìjíríà.

Ìdí pàtàkì fún fíforúkọ ilé-iṣẹ́ rẹ sílẹ̀ lọ́dọ̀ CAC ni láti tẹ̀lé òfin. Òfin Nàìjíríà béèrè pé kí gbogbo ìṣòwò parí ìlànà yìí; àìṣe bẹ́ẹ̀ lè fa ìtanràn nlá, ẹjọ́ òfin, tàbí kí a tú ìṣòwò náà ká.

Ìforúkọsílẹ̀ CAC tún ń pèsè ààbò òfin fún orúkọ àti àmì-ìdámọ̀ ilé-iṣẹ́ rẹ, ó ń mú kí o lè dáàbò bo ẹ̀tọ́ ohun-ìní ọgbọ́n rẹ, kí o sì lè dá ìlò àmì-ìdámọ̀ rẹ láìláṣẹ dúró.

Abala 2: Àwọn Ohun Tó Yẹ Kí O Ní Ṣáájú Ìforúkọsílẹ̀ CAC

Ìgbésẹ̀ 1: Yíyan Orúkọ Ilé-iṣẹ́ Tó Yàtọ̀

Bẹ̀rẹ̀ ìlànà ìforúkọsílẹ̀ nípa yíyan orúkọ ilé-iṣẹ́ àrà ọ̀tọ̀ tí kò tako àmì-ìdámọ̀ ọjà tàbí orúkọ ilé-iṣẹ́ mìíràn tó ti wà. Ṣàyẹ̀wò bóyá orúkọ tí o yàn wà lórí ojúlé CAC tàbí ṣàbẹ̀wò sí ọ́fíìsì CAC èyíkéyìí ní orílẹ̀-èdè náà.

Ìgbésẹ̀ 2: Ṣíṣe Àkọọ́lẹ̀ Lórí Pẹpẹ CAC

Lẹ́yìn tí o bá ti jẹ́rìí pé orúkọ náà wà, ṣẹ̀dá àkọọ́lẹ̀ lórí pẹpẹ ìforúkọsílẹ̀ CAC. Ìgbésẹ̀ rọrùn yìí béèrè ìsọfúnni ara ẹni bí orúkọ, àdírẹ́sì íméèlì, àti nọ́mbà fóònù rẹ. Ṣíṣe àkọọ́lẹ̀ jẹ́ ohun tí o gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ ṣe fún ìforúkọsílẹ̀ ilé-iṣẹ́.

Ìgbésẹ̀ 3: Kíkún Fọ́ọ̀mù Ìforúkọsílẹ̀ CAC Lórí Ayélujára

Nígbà tí àkọọ́lẹ̀ rẹ bá ti ṣetán, kún fọ́ọ̀mù ìforúkọsílẹ̀ lórí ayélujára. Fọ́ọ̀mù náà ń gba ìsọfúnni pàtàkì nípa ilé-iṣẹ́ rẹ, títí kan orúkọ, àdírẹ́sì, àwọn olùdarí, àwọn oníìpín, àti àwọn àlàyé mìíràn tó yẹ.

Ìgbésẹ̀ 4: Fífi Àwọn Ìwé Tó Yẹ Sílẹ̀

Lẹ́yìn kíkún fọ́ọ̀mù náà, o tún gbọ́dọ̀ gbé àwọn ìwé tí a béèrè sórí pẹpẹ. Wọ́n ní ìwé ìdásílẹ̀ àti òfin inú ilé-iṣẹ́ rẹ (Ìwé Ìdásílẹ̀ àti Ìlànà Àjọ), ìwé ẹ̀rí ìdánimọ̀ àwọn olùdarí àti oníìpín, àti ẹ̀rí àdírẹ́sì ọ́fíìsì ilé-iṣẹ́ tí a forúkọ sílẹ̀.

Ìgbésẹ̀ 5: Sísan Owó Ìforúkọsílẹ̀

Lẹ́yìn tí o bá ti fi fọ́ọ̀mù àti ìwé rẹ ránṣẹ́, ìgbésẹ̀ tó kàn ni sísan owó ìforúkọsílẹ̀. Iye owó náà yàtọ̀ síra gẹ́gẹ́ bí irú àti ìwọ̀n ilé-iṣẹ́ rẹ, ó sì sábà wà láàárín ₦10,000 àti ₦50,000.

Ìgbésẹ̀ 6: Títẹ̀lé Ìlọsíwájú Ìbéèrè Rẹ

Lẹ́yìn fífi ìbéèrè ránṣẹ́ àti sísan owó, o lè tẹ̀lé ìlọsíwájú ìbéèrè rẹ lórí pẹpẹ CAC. A ó máa fún ọ ní ìmúdójúìwọ̀n nípa ipò ìbéèrè rẹ, ìwé àfikún tí a bá béèrè, tàbí ìsọfúnni mìíràn.

Ìgbésẹ̀ 7: Gbigba Ìwé Ẹ̀rí Ìdásílẹ̀ Ilé-iṣẹ́

Nígbà tí a bá fọwọ́ sí ìbéèrè rẹ, o ó gba ìwé ẹ̀rí ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́. Ìwé àṣẹ yìí ń jẹ́rìí sí ìforúkọsílẹ̀ ilé-iṣẹ́ rẹ lọ́dọ̀ CAC, ó sì ní ìsọfúnni pàtàkì bí orúkọ, àdírẹ́sì, àwọn olùdarí àti oníìpín ilé-iṣẹ́ rẹ.

Abala 3: Àwọn Ojúṣe Lẹ́yìn Ìforúkọsílẹ̀ CAC

Ìgbésẹ̀ 1: Gbigba Nọ́mbà Ìdánimọ̀ Owo-orí (TIN)

Lẹ́yìn ìforúkọsílẹ̀ CAC, ó ṣe pàtàkì láti gba Nọ́mbà Ìdánimọ̀ Owo-orí (TIN) lọ́wọ́ Federal Inland Revenue Service (FIRS). TIN ṣe pàtàkì fún ọ̀ràn owó-orí, ṣíṣí àkọọ́lẹ̀ báńkì, fífi ìròyìn owó-orí ránṣẹ́, àti onírúurú ìdúnàádúrà owó.

Ìgbésẹ̀ 2: Ìforúkọsílẹ̀ fún Owo-orí Iye Àfikún (VAT)

Bí ìṣòwò rẹ bá ń ta ọjà tàbí iṣẹ́, ó ṣeé ṣe kí o ní láti forúkọ sílẹ̀ fún Owo-orí Iye Àfikún (VAT) lọ́dọ̀ Federal Inland Revenue Service (FIRS). VAT jẹ́ owó-orí lórí iye tí a fi kún ọjà àti iṣẹ́ jálẹ̀ ṣíṣe àti pínpín wọn, ó sì sábà jẹ́ 5%.

Ìgbésẹ̀ 3: Ìforúkọsílẹ̀ Lọ́dọ̀ Àwọn Àjọ Àbójútó Mìíràn

Gẹ́gẹ́ bí irú ìṣòwò rẹ, ó lè yẹ kí o forúkọ sílẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn àjọ àbójútó mìíràn bí National Agency for Food and Drug Administration and Control (NAFDAC), Nigerian Communications Commission (NCC), tàbí Central Bank of Nigeria (CBN). Ibí ni ìforúkọsílẹ̀ lọ́dọ̀ wa, Securities and Exchange Commission (SEC), ti ṣe pàtàkì bí ìṣòwò rẹ bá ní í ṣe pẹ̀lú ọjà olú-owó Nàìjíríà lọ́nà èyíkéyìí.

Ìparí

Ìforúkọsílẹ̀ ìṣòwò rẹ lọ́dọ̀ CAC lè dà bí èyí tó díjú, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ìgbésẹ̀ ìpìlẹ̀ láti dá ìṣòwò rẹ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àjọ tó bófin mu ní Nàìjíríà. Bí o bá tẹ̀lé ìtọ́sọ́nà kíkún yìí pẹ̀lú ìṣọ́ra, ìlànà ìforúkọsílẹ̀ CAC yóò rọrùn fún ọ, ìṣòwò rẹ yóò sì tẹ̀lé òfin Nàìjíríà. Yàtọ̀ sí títẹ̀lé òfin, ìforúkọsílẹ̀ CAC ń fún ìṣòwò rẹ ní ìgbẹ́kẹ̀lé àti ìjẹ́rìí, ó sì ń jẹ́ kí àwọn oníbàárà àti olùdókòwò tó ṣeé ṣe gbẹ́kẹ̀lé e. Má ṣe pẹ́; bẹ̀rẹ̀ ìforúkọsílẹ̀ lónìí kí o lè tẹ̀síwájú láti kọ́ ìṣòwò aláṣeyọrí ní Nàìjíríà.

Rántí: Ìforúkọsílẹ̀ CAC tó ṣàṣeyọrí jẹ́ ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ fún ìforúkọsílẹ̀ tó ṣeé ṣe lọ́dọ̀ SEC gẹ́gẹ́ bí olùṣiṣẹ́ ọjà olú-owó; èyí jẹ́ apá pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ìṣòwò rẹ.