Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ Jẹ́rìí sí Àṣẹ Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe fún Ìdókòwò àti Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò lórí Àríyànjiyàn Ọjà Olú-owó Tí a tẹ̀ jáde: April 5, 2023

Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ jẹ́rìí sí àṣẹ Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe fún Ìdókòwò àti Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò lórí àwọn àríyànjiyàn ọjà olú-owó:

(Àtúnyẹ̀wò ẹjọ́ SC/314/2007 – Mufutau Ajaji vs SEC).

Ní 13 Oṣù Kínní, 2023, Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ ti Nàìjíríà ṣe ìdájọ́ pàtàkì kan tó ní ipa púpọ̀ lórí bí a ṣe ń yanjú àríyànjiyàn ọjà olú-owó. Ó jẹ́ nínú ẹjọ́ Mufutau Ajayi vs SEC, tó ní nọ́mbà ẹjọ́ Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ SC/314/2007. Ọ̀pọ̀ àwọn tó ń ṣiṣẹ́ ní ọjà olú-owó ti ń dúró de àbájáde ẹjọ́ yìí, tó wà níwájú Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ fún ọdún 15 kí a tó parí ìdájọ́ rẹ̀.

Àwọn Òtítọ́ Nípa Ìpilẹ̀ Ẹjọ́.

Ní ọdún 2000, National Council on Privatization fi àwọn ìpín lasan AP Plc tó jẹ́ 86,400,000 sílẹ̀ fún títà ní orúkọ Ìjọba Àpapọ̀. Ní ọdún kan lẹ́yìn náà (ìyẹn ní Oṣù Kẹrin 2001), olùdókòwò pàtàkì kan nínú AP Plc fi ẹ̀sùn kan ìṣàkóso ilé-iṣẹ́ náà tẹ́lẹ̀ ní ìpàdé pẹ̀lú àwọn oníròyìn pé wọn kò ṣí gbèsè N22.5 bílíọ̀nù tí ilé-iṣẹ́ náà jẹ àwọn ayánilówó oríṣìíríṣìí payá. Ó tún fi ẹ̀sùn kan àwọn olùṣàyẹ̀wò ìwé ìṣúná AP Plc pé wọ́n ṣe àìbìkítà nínú ṣíṣàyẹ̀wò ìwé ìṣúná ilé-iṣẹ́ náà.

Securities and Exchange Commission (SEC) dá Ìgbìmọ̀ kan sílẹ̀ láti ṣèwádìí ẹ̀sùn náà. Àwọn àbájáde Ìgbìmọ̀ náà fi hàn pé iye N10, 181,606 bílíọ̀nù tí a ṣí payá nínú ìwé ìpè ìdókòwò AP Plc kéré ju gbèsè gidi tí ilé-iṣẹ́ náà jẹ lọ ní 30 Oṣù Kẹfà 1999.

SEC Pe Ẹni Tó Pe Ẹjọ́ Ìpèníjà

Mufutau Ajayi kì í ṣe ọ̀kan lára àwọn olùdarí African Petroleum Plc, ṣùgbọ́n òun ni Alákòóso Ìṣúná àti Ìṣirò ilé-iṣẹ́ náà. Ìgbìmọ̀ Ìgbọ́ràn Ìṣàkóso ti SEC rí i pé Mufutau Ajayi, gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́ AP Plc, fúnni ní àṣẹ láti gbé ìwé ìpè ìdókòwò ti 30 Oṣù Kẹta 2000 jáde, tí ó ní gbólóhùn tí kò jẹ́ òtítọ́ pé gbogbo gbèsè ilé-iṣẹ́ náà ní 30 Oṣù Kẹfà 1999 jẹ́ N10.2 bílíọ̀nù, nígbà tí àwọn ìfihàn tí ó wáyé lẹ́yìn náà fi hàn pé kò rí bẹ́ẹ̀. Nítorí náà, ìṣe náà tako àwọn àlàyé inú abala 62 (1), (2) (d) àti 63 ti ISA 1999.

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Mr. Ajayi kò yọ sí ìgbọ́ràn ìwádìí ti Ìgbìmọ̀ Ìgbọ́ràn Ìṣàkóso bó tilẹ̀ jẹ́ pé a pè é, Ìgbìmọ̀ náà ṣe àwọn àwárí wọ̀nyí sí Mr. M.C. Ajayi pé:

1. bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Mr. Ajayi kì í ṣe Olùdarí ilé-iṣẹ́ náà, ó jẹ́ òṣìṣẹ́ àgbà tó kó ipa pàtàkì nínú gbígba Àwọn Ìwé Ìlérí Gbèsè Ìṣòwò (CPs) àti Àwọn Ìwé Gbèsè tí Báńkì Gbà Láti San (BAs) tí ó yọrí sí gbèsè tí a fi pamọ́;
2. ìṣe rẹ̀ ṣáájú ìpèsè ìpín fún títà, nípa fífi ìwé ìṣúná tó yẹ dùn àwọn olùṣàyẹ̀wò ìwé ìṣúná nígbà ìṣàyẹ̀wò, jẹ́ ìwà tó burú gan-an tí kò sì bá ìlànà iṣẹ́ amọ̀ṣẹ́ mu;
3. ipa tí ó kó sún mọ́ ìwà ọ̀daràn ọrọ̀-ajé àti ìṣúná;
4. ẹ̀rí tó wà tó láti fi ọ̀ràn rẹ̀ lé Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) lọ́wọ́.

Nítorí àwọn àwárí wọ̀nyí, Ìgbìmọ̀ Ìgbọ́ràn Ìṣàkóso pa àwọn àṣẹ wọ̀nyí pé:

1. kí a bá Mr. Ajayi wí gidigidi fún ipa rẹ̀ nínú fífi gbèsè pamọ́;
2. nítorí náà, a fòfin de e láti gba iṣẹ́ tàbí kópa ní ipò èyíkéyìí nínú ẹ̀ka iṣẹ́ ìwé-ẹ̀rí ìdókòwò;
3. kí a fi ọ̀ràn Mr. M. C. Ajayi lé Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) lọ́wọ́ fún ìwádìí ọ̀daràn àti ìgbésẹ̀ síi;
4. kí a sọ fún Institute of Chartered Accountants of Nigeria (ICAN) àti gbogbo ẹgbẹ́ amọ̀ṣẹ́ tí Mr. Ajayi jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ wọn nípa àwọn ìṣe rẹ̀ àti Ìpinnu yìí.

Mr. Ajayi Gbé Ọ̀ràn Náà lọ sí Ilé-ẹjọ́.

Lẹ́yìn tí a fi ìpinnu SEC tó wà nínú lẹ́tà ọjọ́ 19 Oṣù Kẹrin, 2004 tó Mr. Ajayi létí, ó lọ sí Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀ láti béèrè àtúnyẹ̀wò ìdájọ́ ìṣàkóso náà nínú Ẹjọ́ No. FHC/ABJ/CS/285/2004 – MUFUTAU AJAYI VS SEC & ANOR. Nípasẹ̀ agbẹjọ́rò rẹ̀, Securities and Exchange Commission tako àṣẹ Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀ láti gbọ́ ẹjọ́ náà àti láti pinnu rẹ̀.

Ilé-ẹjọ́ gba ìtakò náà, ó sì sọ pé ibi tó yẹ kí Olùpèjọ́ gbé ọ̀ràn náà lọ ni Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe fún Ìdókòwò àti Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò, kì í ṣe Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀.

Nítorí pé Olùpèjọ́ kò fara mọ́ ìpinnu Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀, ó fi ẹjọ́ ìpèníjà sílẹ̀ ní Ilé-ẹjọ́ Ìpèníjà nínú Ẹjọ́ Ìpèníjà No. CA/A/200/M/2005 – MUFUTAU AJAYI VS SEC. Ilé-ẹjọ́ Ìpèníjà jẹ́rìí sí ìpinnu Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀ nínú ìdájọ́ tí ó ṣe ní 8 Oṣù Karùn-ún, 2007.

Olùpèjọ́ (tó di Ẹni Tó Pe Ẹjọ́ Ìpèníjà) tún gbé ọ̀ràn náà lọ sí Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ nípasẹ̀ Ìfitónilétí Ẹjọ́ Ìpèníjà tí ó fi sílẹ̀ ní 2 Oṣù Kẹjọ, 2007.

Ìpinnu Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ.

Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ ṣe ìdájọ́ nínú ẹjọ́ ìpèníjà náà ní 13 Oṣù Kínní, 2023. Lẹ́yìn àyẹ̀wò àwọn òtítọ́ àti ìtàn ọ̀ràn náà àti àwọn àríyànjiyàn agbẹjọ́rò àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì, ilé-ẹjọ́ náà rí i pé SEC ti gbé àwọn ìgbésẹ̀ tó péye láti jẹ́ kí Ẹni Tó Pe Ẹjọ́ Ìpèníjà mọ̀ nípa àwọn ìjókòó àti ìlànà ìgbọ́ràn APC. Pẹ̀lú èyí, SEC kò ṣe adájọ́ nínú ẹjọ́ tirẹ̀, nítorí pé ó gbé ìgbésẹ̀ lórí ẹ̀sùn láti ọ̀dọ̀ Sadiq Petroleum Limited (SPNC), olùdókòwò pàtàkì kan tó ra 30% àwọn ìpín African Petroleum Plc. Nítorí náà, Ẹni Tó Pe Ẹjọ́ Ìpèníjà kò lè máa béèrè fún àṣẹ certiorari mọ́, nígbà tí ó hàn gbangba pé àwọn àmúyẹ fún fífúnni ní àṣẹ náà kò pé fún un.

Ṣùgbọ́n ohun tó ṣe pàtàkì jù ni ìpinnu ilé-ẹjọ́ náà lórí àṣẹ láti gbọ́ àwọn ọ̀ràn ọjà olú-owó. Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ sọ pé kókó ẹjọ́ ìpèníjà náà ni pé Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀ kọ̀ láti gba àṣẹ láti gbọ́ ọ̀ràn náà, Ilé-ẹjọ́ Ìpèníjà sì fi ìpinnu yẹn múlẹ̀. Lẹ́yìn àyẹ̀wò àwọn òfin tó kan àwọn ìṣe SEC àti Ìgbìmọ̀ Ìgbọ́ràn Ìṣàkóso (APC) rẹ̀, ilé-ẹjọ́ náà béèrè ìbéèrè rọrùn yìí pé: “Níbo ni Ẹni Tó Pe Ẹjọ́ Ìpèníjà yẹ kí ó lọ tí ìpinnu APC bá bà á nínú jẹ́?” Ilé-ẹjọ́ dáhùn ìbéèrè náà báyìí:

“Lórí ìpìlẹ̀ àwọn ohun tí a sọ lókè, ó túmọ̀ sí pé ẹ̀dùn èyíkéyìí, yálà nípa fífi ẹ̀tọ́ ìgbọ́ràn ododo dùn ẹni láti ọ̀dọ̀ APC gẹ́gẹ́ bí ó ti rí nínú ẹjọ́ yìí, ìṣàkóso òfin, ìdájọ́ òdodo, òtítọ́ tàbí òfin, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, yẹ kí a gbé e kalẹ̀ ní Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe fún Ìdókòwò àti Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò (1ST). Kò sí àní-àní pé Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe ni ibi tó ní àṣẹ láti gbọ́ ẹjọ́ Ẹni Tó Pe Ẹjọ́ Ìpèníjà àti láti pinnu rẹ̀, kì í ṣe Ilé-ẹjọ́ Gíga Àpapọ̀.”

Ìpinnu Ilé-ẹjọ́ Gíga Jùlọ yìí ti parí àríyànjiyàn yìí. Àṣẹ tí a fún Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe fún Ìdókòwò àti Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò láti pinnu gbogbo àwọn ọ̀ràn tí a tò sínú Abala 284 ti Investments and Securities Act, 2007 jẹ́ ti Ilé Ẹjọ́ Àkànṣe nìkan, kò sì lè pín in pẹ̀lú ilé-ẹjọ́ mìíràn. Ọ̀kan lára àwọn ọ̀ràn bẹ́ẹ̀ ni ìpinnu tàbí ìdájọ́ èyíkéyìí tí Securities and Exchange Commission ṣe nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ lábẹ́ Òfin náà.